Druga edycja programu zakończona. Przez najbliższe dni będę jeszcze publikować różne materiały – produkty tegorocznych projektów, więc zachęcam do zaglądania w dalszym ciągu na naszą stronę internetową.

Myślę, że w tym roku udało nam się stworzyć w programie nową jakość, przede wszystkim dzięki różnorodności upamiętnianych wydarzeń i form upamiętnienia – ich bogactwo w tej edycji wciąż jest dla mnie zaskakujące. Zapraszam do rozmowy o tej różnorodności, jestem bardzo ciekawa opinii wszystkich Państwa – naszych czytelniczek i czytelników, jak też współpracowników i współpracowniczek.

Chcę szczególnie serdecznie podziękować koordynatorkom i koordynatorom projektów realizowanych w „Warto pamiętać” 2010 oraz osobom, które nie pełniły tej roli oficjalnie, ale były ze mną przez te ostatnie miesiące w stałym kontakcie, sumiennie i z zaangażowaniem odpowiadając na moje pytania i dbając o dostarczenie wszystkich potrzebnych na wartopamiętać.info materiałów.

Dziękuję również mojej współpracowniczce Aleksandrze Miernik za pracę przy quizach i sondach, Piotrowi Knasiowi za wsparcie, zwłaszcza przy uruchamianiu programu, Ewie Ślusarczyk i Agnieszce Szewczyk za pomoc przy redakcji postów. Składam też wielkie podziękowania wolontariuszkom: Agnieszce Urbanowskiej, zaangażowanej już w drugiej edycji, i nowo poznanej Agnieszce Dudek, za ich zaangażowanie, entuzjazm i cierpliwość.

Na koniec serdecznie dziękuję czytelniczkom i czytelnikom, szczególnie tym, którzy zechcieli komentować publikowane teksty.

Etap sprawozdawczości powoli dobiega końca, przed nami jeszcze ewaluacja programu, której wynikami z pewnością również będę się z Państwem dzielić.

Zofia Noworól

Obywatele, zapewne podzieleni politycznie, wyglądali tego dnia na radującą się swoim świętem społeczność. Ludzie obojga płci, starzy i młodzi, zamożni i ubodzy – wszyscy paradowali w ubraniach nawiązujących do ukraińskich strojów ludowych. Pięknie haftowane bluzki nosiły starsze panie do bistorowych spódnic pamiętających czasy ZSRR i dziewczyny do wystrzępionych dżinsów. Małe dzieci i niemowlaki rodzice ubrali na ludowo (widziałam wyszywany śliniaczek na osesku). Panowie w okularach od D&G oraz dziadkowie jak z „Ogniem i mieczem” paradowali w soroczkach. Takich po pradziadkach albo świeżo kupionych na świątecznym jarmarku. Nad całością górowały cztery posągi zdobiące plac wokół ratusza: Adonis, Amfitryta, Diana i Neptun odziani byli tego dnia w haftowane bluzki i koszule. Dzień był słoneczny, słabe nagłośnianie nie pozwoliło śpiewom i przemówieniom docierać do wszystkich świętujących, a festynowy klimat przyćmił problemy społeczne, na które swoimi stoiskami i plakatami zwracały uwagę organizacje pozarządowe (najbardziej widoczna była społeczna niezgoda na wycinkę lasów). Wieczór był długi i ciepły gdy obywatele rozchodzili się do domów z poczuciem wspólnoty, kruchej i ulotnej jak nitki na sroczce, ale zawsze to coś. W Łucku, z tej samej okazji, mieszkańcy (również ubrani w ludowe wyszywanki) ułożyli z samych siebie napis „Ukraina”.

Festynowa, niezbyt wyrafinowana, forma narodowego świętowania (jak lwowski rekord Guinnessa w tańczeniu polki) nie zostawiła przestrzeni dla politycznych awantur. Pewnie dlatego, że niefrasobliwa atmosfera źle komponowała się z patriotycznym patosem.
Kilka dni później Gdańsk (wraz z całą Polską) świętował 30 rocznicę porozumień sierpniowych. W atmosferze jak najdalszej od festynu.

Wchodząc ze słonecznego dziedzińca Zamku Królewskiego na Wawelu do pogrążonych w ciemnościach sal wystawowych, stajemy przed historią „największej bitwy” XV-wiecznej Europy. We wstępie do wystawy zostajemy poinformowani, że „wielkie pobicie”, jak zwykło się określać wydarzenie na polach grunwaldzkich 15 lipca 1410 r., rozpoczęło najświetniejszą epokę w dziejach Polski.

W pierwszej części przestrzeni wystawienniczej obok szczegółowych planów przebiegu bitwy, spoglądają na widza dostojne postacie króla Władysława Jagiełły i Księcia Witolda – bohaterów wojny z Krzyżakami.
Idąc zgodnie z planem wystawy, przechodzimy do sali poświęconej pierwszym książkowym publikacjom drzeworytniczych reprodukcji chorągwi krzyżackich („Banderia Prutenorum” Jana Długosza; „Herby Rycerstwa Polskiego” Bartosza Paprockiego). Na ścianach tego niedużego pomieszczenia zostały umieszczone gigantyczne reprodukcje fotografii upamiętniających m.in. wprowadzenie chorągwi do Zamku w Malborku w 1940 roku.

W kolejnej sali zwiedzający zapoznaje się ze znakami zwycięstwa i znakami klęski wojny. Wśród prezentowanych dzieł zachwycają zrekonstruowane chorągwie Krzyżackie, które unoszą tuż pod sklepieniem. Niewątpliwym znakiem zwycięstwa polskiego oręża jest prezentowany na wystawie akt I Pokoju Toruńskiego. Dużym zainteresowaniem wśród zwiedzających cieszył się tekst Bogurodzicy Wielkopolskiej, pieśni która zabrzmiała tuż przed bitwą grunwaldzką.

Bogurodzica. Starożytna pieśń polska, Stanisław Bursa, Jan Bukowski (grafika)
[źródło: Kraków 1910; Warszawa, Biblioteka Narodowa, Zakład Zbiorów Muzycznych]

Po przekroczeniu progu następnej sali, naszym oczom ukazuje się sarkofag Władysława Jagiełły (gipsowy odlew) z rekonstrukcją niezachowanych napisów, które miały być, zgodnie z rozkazem Zygmunta I, umieszczone na kracie grobu króla.

Wystawę kończy prezentacja malarskich i plastycznych interpretacji zwycięstwa nad Krzyżakami („Hołd Pruski” – autorstwa Jana Matejki, „Bitwa pod Grunwaldem” (obraz – diorama) autorstwa Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego).

Diorama Bitwa pod Grunwaldem, Tadeusz Popiel, Zygmunt Rozwadowski, Kraków 1910; [źródło za: Zamek Królewski na Wawelu – Lwowskie Muzeum Historyczne]

Wystawa „Na znak świetnego zwycięstwa” dzięki swojej logicznej konstrukcji, wieloaspektowości prezentowanych eksponatów zasługuje na słowa uznania. Historia bitwy grunwaldzkiej jest pasjonująca, polecam gorąco poddanie się jej wirowi.

(Agnieszka Dudek)

(Źródło: „Obchody rocznicowe”)

Tradycję świętowania grunwaldzkiego zwycięstwa i jego kolejnych rocznic zaprezentowano na wystawie pt. „Na znak świetnego zwycięstwa”, którą można oglądać na Wawelu do 30 września 2010 r. Wśród eksponatów warto zobaczyć m.in. zrekonstruowane chorągwie krzyżackie znajdujące się swego czasu przy ołtarzu św. Stanisława oraz inne trofea zdobyte w wojnie z Krzyżakami.

Żeby przybliżyć zwiedzającym realia wydarzeń sprzed sześciuset lat, zaplanowano różnorodne działania edukacyjne – wykłady dla dzieci i dorosłych oraz konkursy skierowane do młodzieży. Dokładny program krakowskich obchodów bitwy pod Grunwaldem znajduje się na stronie Zamku Królewskiego na Wawelu.

(Agnieszka Dudek)

Przy ulicy Królowej Jadwigi odbył się w środę 4 sierpnia niezwykły koncert, upamiętniający osobę pana Jana – zmarłego przed około miesiącem bezdomnego, od lat zamieszkującego pozostałości opuszczonej chatki, znajdującej się obok zwierzynieckiej kamienicy nr 65. Organizatorki koncertu to krakowskie artystki, sąsiadki bezdomnego. Koncert składał się z występu Rozalii Malik, która zaśpiewała piosenkę własnego autorstwa, grając na gitarze w scenerii ogródka pana Jana oraz z kolejnej, „perkusyjnej” części w wykonaniu Teresy Malik. Część muzyczną poprzedziła opowiedziana przez Cecylię Malik historia znajomości z panem Janem.

Pan Żul, czyli pan Jan, był moim sąsiadem. Był bezdomny, toteż zamieszkiwał opustoszałą chatkę bez okien i drzwi. (…) Dokładnie rok temu urządziłam w jego ogrodzie wystawę swoich obrazów, które były rezultatem naszej znajomości. Pan Jan zbierał złom, a ja wypożyczałam od niego ciekawe obiekty, po to by malować je na swoich obrazach. Często paliliśmy razem papierosy przy jego ognisku, można powiedzieć, że w pewien sposób zaprzyjaźniliśmy się

– opowiada Cecylia.

Do snucia wspomnień o panu Janie dołączyli się także jego bezdomni przyjaciele, którzy przyszli posłuchać koncertu.

Motyw zbieranych przez pana Jana przedmiotów, stanowiących inspirację do obrazów Cecylii, był także motywem przewodnim koncertu – Teresa Malik swoją „perkusję” zbudowała właśnie z metalowych elementów, znalezionych w chatce i ogródku oraz z „dzwonków” w postaci szklanych butelek. Ta niecodzienna muzyka, rozwieszone w ogrodzie obrazy, różnorodna publiczność, nietypowa jak na koncert pora (11:30) oraz niezwykła uroda samego miejsca złożyły się na niepowtarzalną atmosferę koncertu.

(Urszula Karpińska)

Główną ideą Taboru jest zachowanie oraz przywracanie zbiorowej pamięci o wydarzeniach i miejscach związanych z realizowaną przez hitlerowców podczas II wojny światowej zagładą Romów i Sinti w okupowanych państwach. Tabor co roku zmienia swoją trasę, są na niej jednak miejscowości, które odwiedza co roku – znane już i upamiętnione miejsca egzekucji oraz groby pomordowanych Romów.

Miejscem docelowym jest zawsze cmentarz w Szczurowej, gdzie znajduje się zbiorowa mogiła 93 rozstrzelanych tam Romów mieszkańców wsi, oraz pierwszy na świecie pomnik upamiętniający ich jako ofiary planowego ludobójstwa. W krótkiej, skromnej uroczystości złożenia wieńców na mogile i pod pomnikiem, oprócz romskich i nieromskich uczestników Taboru brali też udział: Konsul Generalny Republiki Federalnej Niemiec, przedstawiciele miejscowych władz i ks. proboszcz szczurowskiej parafii, a pieczę nad całą ceremonią, jak i nad wszystkimi innymi na trasie Taboru, sprawował Krajowy Duszpasterz Romów ks. Stanisław Opocki.

Ideą poniekąd wtórną, wynikłą bezpośrednio z tej głównej, zasadniczej, ale także bardzo istotną jest przypomnienie wędrownych taborów, tak bardzo kojarzących się z Romami, oraz akcji przymusowego ich osiedlenia z lat 60. XX wieku. Faktycznie dla znacznej części tej społeczności etos wędrówki wciąż jeszcze jest jednym z podstawowych wyznaczników tożsamości. Dlatego chętnie uczestniczą w tej rekonstrukcji, namiastce prawdziwego, autentycznego taboru. Starsi, poprzez kontakt z oryginalnymi wozami cygańskimi, końmi, całą codziennością obozowiska, mają okazję, wręcz są prowokowani do wspominania przy ogniskach swej taborowej młodości. Dla młodzieży i dzieci romskich to okazja uczestniczenia w czymś znanym im tylko z opowiadań i wspomnień dziadków i rodziców. Z kolei dla nieromskich uczestników Taboru to możliwość doświadczenia czegoś, co przeważnie widywali tylko z zewnątrz, najczęściej z daleka, powierzchownie, w latach swojego dzieciństwa i młodości. Natomiast dla nieromskich dzieci to jeszcze jedna atrakcyjna, wakacyjna przygoda.

Codzienność taborowego życia, wypełniająca czas pomiędzy kilkoma oficjalnymi uroczystościami, to wyjątkowa okazja do integracji Romów i nieromów. To również okazja do integracji dla samej społeczności romskiej – w Taborze uczestniczą przedstawiciele wszystkich pokoleń oraz różnych grup (szczepów) romskich, także z różnych krajów. W tym roku byli to Romowie ze Szwecji, Słowacji, Rumunii. Na krótko pojawiła się młodzież romska z Hiszpanii, Albanii, Kosowa, Bułgarii. Tabor to dla Romów możliwość bycia ze sobą rodzin, często rozrzuconych po kraju czy nawet po świecie, którym coraz częściej brakuje okazji do rodzinnych spotkań.

Oczywiście w trakcie Taboru nie brakło cygańskiej muzyki, tańców i śpiewów przy ogniskach. Pojawiła się też wystawa zdjęć z ubiegłorocznego Taboru, na którym to prezentowana była twórczość plastyczna Romów. W taborowych imprezach uczestniczyli też licznie mieszkańcy Borzęcina Dolnego, który udzielił gościny cygańskiemu (romskiemu) obozowisku.

Tegoroczny Tabor, podobnie jak poprzednie, to jak najbardziej pozytywny przykład edukacyjno-integracyjnego projektu. W tym roku dodatkowo towarzyszyła mu inauguracja Małopolskiego Szlaku Martyrologii Romów.

Inicjatorami tej cyklicznej imprezy są: Adam Bartosz, dyrektor Muzeum Okręgowego w Tanowie, i Adam Andrasz, dyrektor Centrum Kultury Romów w Tarnowie. Głównymi organizatorami były wyżej wspomniane placówki. Partnerami byli: jak zawsze Stado Ogierów z Klikowej, a ponadto Romskie Stowarzyszenie Oświatowe – Harangos, Stowarzyszenie Kobiet Romskich – Kher w Tarnowie, Stowarzyszenie Kobiet Romskich w Krakowie oraz Urzędy Gminne kilku miejscowości na trasie Taboru. Patronat sprawował Marek Nawara, Marszałek Województwa Małopolskiego, a dotację finansową w ramach Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce zapewnił Minister Spraw Wewnętrznych.

(Paweł Lechowski)

Budżet programu to 7 mln PLN. Pieniądze zostaną przeznaczone na realizację działań odbywających się w 2011 r. Nabór potrwa do 30 września 2010 r.

Regulamin i załączniki do pobrania na stronie Ministerstwa.

(zn)

projekty wskazujące na barwny, nowoczesny charakter Polski – kraju o bogatej kulturze także osobistej.

(Cytat: Instytut Adama Mickiewicza)

Nadesłano 114 prac. Pierwszej nagrody nie przyznano. Za to wybrano dwa II miejsca i dwa III miejsca. Naszą uwagę zwrócił jeden z projektów, który otrzymał III nagrodę: „Smok” autorstwa Wojciecha Gierlotki i Artura Garbuli.

Ponieważ projekt ma zostać zrealizowany, a smok wyprodukowany, już teraz chcemy go zareklamować jako najciekawszy przedmiot codziennego użytku, który już od pierwszych dni buduje nowoczesne postawy patriotyczne. Autorom gratulujemy!

(Źródło: Bęc Zmiana)

(zn)

W ramach programu można składać wnioski o dofinansowanie działań i projektów nawiązujących do celów programu. Termin składania takich wniosków upływa 30 maja 2010 r.

Więcej informacji o programie oraz procedurze składania wniosków można znaleźć tutaj.

(Źródło: Narodowe Centrum Kultury)

Koncert pierwotnie zadedykowany był bohaterom walk o krzyż sprzed 60 lat. Po katastrofie pod Smoleńskiem zastanawialiśmy się, czy powinien się odbyć, ale zdecydowaliśmy, że te tragiczne wydarzenia wpisują się również w naszą opowieść o wolności. Do krzyża w Krakowie, Gdańsku i Warszawie, gdzie również ludzie walczyli, dopisał się krzyż w Katyniu. Dlatego ten koncert dedykujemy także wszystkim ofiarom tej tragedii

– powiedziała Jadwiga Emilewicz, kierownik krakowskiego oddziału Muzeum PRL-u.

Koncert składał się z dwóch części. Pierwsza, w której przesłanie uroczystości było szczególnie widoczne, to prezentacja nagrań wywiadów z kobietami, pamiętającymi wydarzenia roku 60., przeplatanych recytacją fragmentów „Króla-Ducha” Juliusza Słowackiego. Swojego głosu użyczył aktor Jan Frycz. Spektaklowi towarzyszył Chór Polskiego Radia, którego brzmienie zaskakiwało „wszechstronnością”. Było to możliwe dzięki rozproszeniu chórzystów po całej widowni, rozmieszczonej z trzech stron sceny, a także dzięki niezwykłej akustyce, jaką zapewnia hala kombinatu. W dalszej, koncertowej części mieliśmy okazję posłuchać zespołów Voo Voo i 2Tm2,3 oraz Opery Nowohuckiej w wykonaniu zespołu Wu-Hae.

(Urszula Karpińska)